เห็ดกินได้

เห็ดกินได้ เป็นพืชสำคัญชนิดหนึ่งของป่าไม้ในประเทศไทย โดยปกติพบได้ในป่าทั่วไปของประเทศพบมากในฤดูฝน ใช้ในการทำอาหารทำได้หลายตำรับ และมีรสชาติอร่อย บางชนิดใช้เป็นสมุนไพรรักษาโรคได้ปัจจุบันได้มีการพัฒนาการเพาะเลี้ยงเห็ดไปแล้วหลายชนิด เช่นเห็ดหอม เห็ดฟาง เห็ดนางฟ้า เห็ดนางรม เห็ดหูหนู แต่ก็มีเห็ดอีกหลายชนิดที่มีราคาแพง และน่าจะพัฒนาให้มีการเพาะเลี้ยงเป็นอาชีพต่อไป เช่น เห็ดโคน หรือ เห็ดปลวก เป็นต้น

เห็ดตะไคล ลักษณะดอกเห็ดอ่อนสีขาวนวล ผิวหมวกเห็ดเรียบ หมวกเห็ดมีเส้นผ่านศูนย์กลางตั้งแต่ 3-15 เซนติเมตร เวลาบานเมื่อกางออกเต็มที่จะมีรูปร่างคล้ายกรวย ตรงกลางของหมวกจะเว้าลงเล็กน้อย บางทีมีสีน้ำตาลอ่อนหรือสีเนื้อปะปน เนื้อหมวกหนาพอควร และมีสีเดียวกับผิวหมวก ด้านล่างของหมวกมีครีบหมวกเรียงกันเป็นรัศมีรอบก้าน ดอก ครีบหมวกแคบและเรียงกันถี่มาก ก้านดอกเห็ดยาวประมาณ 3.5-5.5 เซนติเมตร มีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ1-2 เซนติเมตร ก้านดอกกลมและมีขนาดใหญ่ โคนก้านดอกเรียวเล็กกว่าด้านบน

ผิวมีหนามละเอียดโดยรอบและมีสีขาวเห็ดตะไคลชอบขึ้นในป่าเต็งรังบนพื้นดิน จะออกในช่วงเดือนพฤษภาคม-เดือนสิงหาคม ในการเก็บหาเห็ดนั้นใช้มือเก็บได้ เพราะเห็ดมีก้านดอกไม่ยาวมาก แต่ถ้าดินแข็งก็ควรจะใช้ไม้แหลมแซะขึ้นมา ก้านดอกเห็ดจะได้ไม่หักการเก็บเห็ดตะไคลสามารถเก็บหาได้ทั้งกลางวันและกลางคืน ในการเก็บในช่วงกลางคืนนั้น ชาวบ้านจะใช้ไฟส่องหา เพราะเห็ดตะไคลจะเรืองแสง ถ้าไฟส่องไปที่เห็ดจะเห็นเห็ดชัดเจนมาก แต่ในการเก็บเห็ดในช่วงกลางคืนจะเสี่ยงต่ออันตรายจากสัตว์ป่าที่มีพิษเห็ดตะไคลสามารถนำไปประกอบอาหารได้หลายอย่าง เช่น ย่างจิ้มน้ำพริก จะให้รสชาดดี ยำเห็ด ต้มยำเห็ด เป็นต้น

เห็ดเผาะ เป็นเห็ดที่รับประทานได้ มีลักษณะกลมคล้ายลูกชิ้นที่กดให้แบนลงเล็กน้อย ประชาชนในภาคเหนือเรียกเห็ดถอบ ปกติพบในป่าเต็งรัง , ยางนา , เหียง , กุง , พลวง , สะแบง , ตะเคียน , พันจำ , จันทร์กระพ้อ ฯลฯ คือป่าของไม้ตระกูลยางนาทั้งหลาย ฤดูที่พบเห็ดนี้จะเป็นช่วงต้นฤดูฝน หลังจากผ่านฤดูแล้งมีฝนตกใหญ่จนชุ่มชื้น ฝนหยุด แดดเปรี้ยงอีก 2-3 วัน เห็ดจะเกิดขึ้นมาก ในธรรมชาติเห็ดเผาะมีเส้นใยเจริญรอบนอกของพืชตระกูลยางนาช่วยให้พืชทนแล้งและช่วยสลายสารอินทรีย์โมเลกุลใหญ่ให้เล็กลงจนพืชดูดกินได้สะดวก จึงช่วยให้ไม้ป่าเจริญเติบโตได้เร็วขึ้น การสืบพันธุ์ใช้การสร้างดอกเห็ดต้นฤดูฝน ภายในดอกเห็ดเมื่อแก่มีสปอร์จำนวนมาก ขณะเกิดดอกเห็ดผิวดินแยก มีกลิ่นเห็ดดึงดูด หมูป่า , กระจง , เก้ง , กวาง สัตว์กีบมาคุ้ยกิน แต่สปอร์มีผนังหนาไม่ถูกย่อยทำลายในกระเพาะสัตว์ สัตว์ไปขับถ่ายในที่ต่าง ๆ ก็เท่ากระจายสปอร์เห็ดออกไปด้วย อีกวิธีหนึ่ง ดอกเห็ดแก่จัดมีรูเปิดกระจายสปอร์ไปตามลม พอชื้นงอกเป็นเส้นใยหากพบรากพืชที่อาศัยอยู่ได้ก้จะอยู่กับรากของพืชนั้นไปตลอดชีวิตของพืชและเห็ดที่จังหวัดระยองเคยมีรายงานว่าพบเห็ดเผาะในป่ายูคาลิปตัส ดอกเห็ดเกิดดกมาก ขึ้นเรียงตามรากไปเลยก็มี จากการสำรวจพบว่าแปลงนี้เป็นป่าเต็งรังมาแต่เดิมคงมีเชื้อตกหล่นอยู่ ในออสเตรเลียมีรายงานว่าได้พยายามเอาเห็ดเผาะไปเพาะปลูกให้เป็นมัยคอร์ไรซ่าของยูคาลิปตัส ทำสำเร็จระดับหนึ่ง ที่คณะวนศาสตร์มีรายงานการใส่เชื้อเห็ดเผาะให้ต้นยูคาลิปตัสในขวดเลี้ยงแบบทิชชูคัลเจอร์ พบว่ายูคาลิปตัสรับเอาเชื้อเห็ดเผาะไปเจริญที่รากได้

เห็ดชนิดต่างๆ

เห็ดจั่น หรือเห็ดตับเต่าขาว หรือเห็ดตีนแรด เป็นชื่อของเห็ดรับประทานได้ ที่มีขนาดดอกใหญ่ เห็ดชนิดนี้มีทั่วไปในทุกภาคของประเทศไทย ทางภาคเหนือเรียกเห็ดจั่น ภาคกลางเรียก เห็ดตับเต่าขาว ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือเรียก เห็ดตีนแรด กล่าวกันว่าเห็ดชนิดนี้อร่อยไม่แพ้เห็ดโคน เมื่อทำอาหารแล้วเห็นเมือกเล็กน้อย มีรสกลิ่นและความเหนียวไม่แพ้เห็ดโคน และมีขนาดใหญ่ซึ่งใช้เพียง ๑-๒ ดอก ก็พอที่จะรับประทานได้ทั้งครอบครัว

เห็ดมัน เป็นเห็ดอีกชนิดหนึ่ง ที่รับประทานได้มีจำหน่ายทางภาคเหนือ ในฤูดฝน ชอบเกิดบนขอนไม้ในป่า ไม่ค่อยแพร่หลายนัก อาจเป็นเพราะเห็ดชนิดนี้เหนียวกว่าเห็ดชนิดอื่น และรสไม่อร่อยเท่าไรนัก เห็ดมัน มีหมวกเห็ดสีขาวนวล ผิวด้านในเรียบและมีลักษณะเห็นเป็นเงามันคล้ายผ้าไหม ด้านบนมีรอยเว้าลงไปเป็นแอ่ง ส่วนมากจะไม่อยู่กึ่งกลางดอก แต่ค่อนไปข้างใดข้างหนึ่ง

เห็ดซาง เป็นเห็ดที่รับประทานได้ชนิดหนึ่ง ที่พบจำหน่ายในฤดูฝนทางภาคเหนือ ลักษณะดอกเห็ดชอบขึ้นเป็นดอกเดี่ยว ซึ่งอยู่กันเป็นกลุ่ม และมีโคนก้านดอกติดกันมองดูเหมือนช่อดอกไม้ เห็ดชนิดนี้ขึ้น เกาะติดอยู่บนขอนไม้ผุเปื่อย ในป่าและพื้นดินในป่า จัดว่าเป็นเห็ดสดชนิดหนึ่งที่มีเนื้อเห็ด เหนียวกว่าเห็ดธรรมดา ดอกเห็ดเมื่อ เจริญเต็มที่มีลักษณะเป็นรูปกรวยปากแตร ซึ่งมีหมวกเห็ดเว้าบุ๋มลึกลงไป

เห็ด Collybia มีหลายชนิด ชนิดที่กล่าวนี้เก็บรวบรวม ได้จากบริเวณกอไผ่ที่มีใบหล่นเน่าเปื่อย อยู่บนผิวดินปกติเห็ดชนิดนี้ ขึ้นเป็นดอกเดี่ยวและอยู่กัน เป็นกลุ่ม หมวกเห็ดมีเส้นผ่าศูนย์กลาง ประมาณ ๒-๕ เซนติเมตร รูปร่างหมวกเห็ด กางออกเห็นแบบรูปโค้ง เกือบเป็นครึ่งวงกลมซึ่ง เมื่อบานเต็มที่จะแผ่กางออกแบนราบ เห็นเส้นตรงกลาง หมวกเห็ดมักจะเว้าแหว่งลงไป ทำให้ขอบหมวกพลิกงอขึ้นด้านบนเล็กน้อย และมีลักษณะหยักเป็นหยักเห็นคลื่น ผิวหมวกเห็ดด้านบน เป็นสีน้ำตาลอ่อนหรือสีน้ำตาลอมแดง

เห็ดหอยนางรมขาว เป็นเห็ดสดที่รับประทานได้ เช่นเดียวกับเห็ดมะม่วงบ้านเรา ซึ่งจัดอยู่ในพวกเดียวกัน เห็ดชนิดนี้อยู่ในระหว่างการค้นคว้า ทดลองเพาะเลี้ยงต่อไป อาจจะเป็นเห็ดอีกชนิดหนึ่งที่นำมาส่งเสริมเพาะเลี้ยงเป็นอุตสาหกรรม เห็ดหอยนางรมขาวมีรสหวานอร่อยน่ารับประทาน แต่มีข้อเสียที่นำไปหุงต้มแล้วจะมีเนื้อนิ่ม และเหนียวกว่าเห็ดบางชนิด เช่น เห็ดโคน และ เห็ดฟาง ฯลฯ

เห็ดเป๋าฮื้อ เป็นเห็ดรับประทานได้อีกชนิดหนึ่ง พี่น้องกับเห็ดหอยนางรมขาว เห็ดทั้งสองชนิดนี้มีผู้นำเชื้อมาจากต่างประเทศแล้วเพาะเลี้ยงเป็นอุตสาหกรรม ในปัจจุบัน ซึ่งปรากฏว่าเห็ดเป๋าฮื้อได้รับความนิยมดีกว่า เพราะมีเนื้อเห็ดแข็งกว่าและรูปร่างลักษณะคล้ายอาหารกระป๋องชนิดหนึ่งที่เรียกว่า เอ็นหอย หรือเป๋าฮื้อ ซึ่งมีผู้ตั้งไว้ และเป็นชื่อที่รู้จักกันแพร่หลายในขณะนี้ เห็ดเป๋าฮื้อโดยธรรมชาติขึ้นบนเปลือกต้นไม้ผุ หรือขอนไม้ผุ

เห็ดหอม เป็นเห็ดรับประทานได้ที่มีชื่อเสียงและราคาสูง เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลาย ส่วนมากคนรู้จักเห็ดชนิดนี้ในรูปของเห็ดแห้ง ซึ่งสั่งมาขายจากต่างประเทศ ปัจจุบันเห็ดหอมสามารถที่จะเพาะเลี้ยงได้ดีทางภาคเหนือของประเทศไทย แต่ที่ยังไม่ได้นำออกมาเผยแพร่ ให้เพาะเลี้ยงกันเป็นปกติ เห็ดชนิดนี้ใช้ไม้จำพวกเนื้อแข็งเป็นวัตถุมาเพาะเลี้ยง แต่ถ้าเรานำไม้ ดังกล่าวที่มีขายทางภาคเหนือมาเพาะเห็ด ชนิดนี้หมด จะเป็นการทำลายป่าของเราอย่างน่าเสียดาย

เห็ดชานหมาก (วงแหวน ๒ ชั้น) เป็นเห็ดชนิดหนึ่ง ชอบขึ้นบนสนามหญ้า และตามกองมูลสัตว์ ในต่างประเทศเรียกเห็ดชนิดนี้ว่า Horse mushroom บางครั้งเราอาจพบเห็ดนี้ ตามต้นไม้เห็ดชานหมากชอบ ขึ้นเดี่ยวอิสระแต่ขึ้นอยู่รวมกันเป็นกลุ่มหรือกระจายทั่วไปบนสนามหญ้าในฤูดฝน จัดว่าเป็นเห็ดที่ใช้รับประทานได้และมีรสดี มีผู้เก็บไปรับประทานกันเสมอ เห็ดชนิดนี้มีหมวกเห็ดสีขาว ผิวด้านนอกเรียบแต่บางที่มีเกล็ดละเอียดปกคลุมอยู่

เห็ดบัว เป็นเห็ดฟางชนิดหนึ่งที่ขึ้นง่าย และเรารู้จักกันดี มีจำหน่ายในท้องตลาดทั้งปี แต่ก่อนเห็ดชนิดนี้มีขึ้นตามธรรมชาติตามกองฟางข้าว จึงมีชื่อเรียกว่า เห็ดฟาง ต่อมามี การส่งเสริมให้เพาะปลูกเห็ดชนิดนี้ขึ้น จนเป็นอุตสาหกรรมทั่วประเทศ โดยมีวัตถุดิบที่ใช้เพาะเลี้ยง คือ มูลม้าเปลือกบัวและ ฟางข้าว หรือในมูลม้า และ เปลือกบัวที่หมักให้ผุเปื่อยแล้ว จึงมีชื่อเรียกเห็ดชนิดนี้อีกชื่อหนี่งว่า เห็ดบัว

เห็ดกระโดง เป็นเห็ดรับประทานได้ชนิดหนึ่ง ซึ่งออกดอกในฤดูฝนมีมาก ทางภาคเหนือ เนื่องจากเห็ดชนิดนี้มีก้านยาว จีงมีชื่อว่าเห็ดกระโดง ในต่างประเทศเรียกเห็ดนี้ว่า Parasol mushroom หรือ tall mushroom ลักษณะดอกเห็ดดูน่ากลัวจึง มีผู้ที่เกรงกลัวไม่กล้าซื้อไปรับประทาน จัดว่าเป็นเห็ดสดชนิดหนึ่ง